จรวด Artemis II เจาะรูยักษ์ในชั้นบรรยากาศไอโอโนสเฟียร์ นักวิจัยเตือนอาจกระทบ GPS

ภารกิจ Artemis II เมื่อเดือนเมษายน 2026 ซึ่งเป็นครั้งแรกที่มนุษย์ได้เข้าสู่อวกาศรอบดวงจันทร์อีกครั้งตั้งแต่ปี 1972 ทิ้งข้อมูลให้นักวิทยาศาสตร์ไปวิเคราะห์กันยาวๆ ล่าสุดงานวิจัยที่กำลังจะตีพิมพ์ในวารสาร Geophysical Research Letters เผยว่าการปล่อยจรวดครั้งนี้สร้างรอยฉีกขาดในชั้นบรรยากาศไอโอโนสเฟียร์แบบที่ไม่เคยเห็นมาก่อน

ไอโอโนสเฟียร์คือชั้นบรรยากาศที่เต็มไปด้วยอิเล็กตรอนและไอออนจากรังสีดวงอาทิตย์ ซึ่งมีอิทธิพลต่อคลื่นวิทยุอย่างมาก รวมถึงสัญญาณจากดาวเทียมระบบ GNSS อย่าง GPS ด้วย ทีมวิจัยพบว่า Artemis II ก่อให้เกิดการรบกวนแยกกัน 3 จุด เหนือทวีปอเมริกาเหนือทั้งหมด แต่ละจุดมีขนาดใหญ่กว่า 5,000 กิโลเมตร โดยเกิดจากทั้งตอนปล่อยจรวดและตอนเครื่องยนต์ขั้นบนจุดระเบิดในชั้นบรรยากาศสูง

นักวิจัยบอกว่านี่เป็นแรงรบกวนบรรยากาศที่หนักกว่าจรวดลำใดๆ ที่เคยปล่อยมาก่อน รวมถึงจรวดของ SpaceX ด้วย ซึ่งช่วยให้นักวิทยาศาสตร์เข้าใจ สภาพอากาศอวกาศ ที่มนุษย์สร้างขึ้นได้ดีขึ้น

ที่น่าสนใจคืองานวิจัยนี้ยังไม่ได้วัดผลกระทบต่อระบบ GNSS หรือ GPS โดยตรง แต่ทีมวิจัยหวังจะศึกษาต่อ เพราะความคลาดเคลื่อนแบบนี้มีสิทธิ์ทำให้ระบบนำทางผิดพลาดชั่วคราวได้

Charles Lin นักวิทยาศาสตร์โลกจาก National Cheng Kung University ในไต้หวัน ซึ่งเป็นผู้เขียนงานวิจัย บอกกับ Space.com ว่าความคลาดเคลื่อนตำแหน่งแค่ไม่กี่เมตรก็พอทำให้รถยนต์ขับเคลื่อนอัตโนมัติเปลี่ยนเลนผิดได้ และยังอาจส่งผลต่อการระบุตำแหน่งของโดรนด้วย

ถึงการปล่อยจรวดสู่อวกาศมักทำให้ไอโอโนสเฟียร์แปรปรวนอยู่แล้ว แต่ภารกิจ Artemis II นับเป็นครั้งแรกที่เกิดการรบกวนซ้ำแบบหายากในพื้นที่ทางภูมิศาสตร์เดียวกันถึง 3 ครั้ง และการประเมินผลกระทบจากจรวดต่อไอโอโนสเฟียร์ในอนาคตจะเป็นเรื่องสำคัญ

ทีมวิจัยวางแผนศึกษาต่อว่าความคลาดเคลื่อนของ GPS และ GNSS จะมากแค่ไหนและนานแค่ไหน ซึ่งผลที่ได้จะมีประโยชน์ต่อการวางแผนปล่อยจรวดและภารกิจในอนาคต