นักวิจัยใช้คริสตัลเกลือลิเทียมวัดรังสีบนยาน Orion ภารกิจ Artemis I

ตอนภารกิจ Artemis I ไม่มีมนุษย์อยู่บนยาน Orion จริงๆ แต่มีหุ่นจำลองร่างกายมนุษย์สองตัวที่ฝังเซนเซอร์วัดรังสีไว้หลายร้อยตัวทั่วตัว เป็นส่วนหนึ่งของการทดลอง Matroshka AstroRad Radiation Experiment

ทีมวิจัยนำโดย Paweł Bilski จาก Institute for Nuclear Physics ของ Polish Academy of Sciences ตีพิมพ์ผลในวารสาร Radiation Measurements เล่าถึงอุปกรณ์วัดรังสีแบบใหม่ที่ทำจากคริสตัลลิเทียมฟลูออไรด์ขนาดมิลลิเมตร

ปกติการตรวจรังสีในอวกาศลึกใช้แผ่นพลาสติกอย่าง CR-39 ซึ่งพอรังสีคอสมิกพุ่งผ่านจะเกิดรอยฉีกขาด แล้วต้องเอาไปแช่สารโซเดียมไฮดรอกไซด์ร้อนเพื่อกัดรอยให้เห็นภายใต้กล้องจุลทรรศน์ วิธีนี้ทำลายตัวตรวจจับ สร้างขยะอันตราย และต้องใช้แรงงานเฉพาะทาง

คริสตัลลิเทียมฟลูออไรด์ทำงานต่างออกไป เมื่อรังสีชนผ่านโครงสร้างคริสตัล จะเขย่าอิเล็กตรอนให้หลุด เกิดรอยที่เรียกว่า color center ซึ่งเมื่อฉายเลเซอร์ผ่านจะเรืองแสงสีฟ้าตามแนวทางที่รังสีเคลื่อนผ่าน

ทีมวิจัยพบว่าสำหรับรังสีพลังงานระดับกลาง ผลที่ได้ตรงกับแผ่นพลาสติกแบบเดิมที่วางคู่กันบนหุ่นจำลอง Zohar แต่สำหรับรังสีพลังงานสูง คริสตัลใหม่นี้ประเมินปริมาณรังสีสูงเกินจริงไปราว 30% ซึ่งทีมเชื่อว่าเกิดจากปฏิกิริยานิวเคลียร์ภายในคริสตัลเอง จึงทดลองใช้ลิเทียม-7 เพื่อลดความคลาดเคลื่อนนี้

แม้ยังมีปัญหาการคาลิเบรตอยู่ แต่ผลการทดลองนี้ถือเป็นก้าวสำคัญของการวัดรังสีแบบพาสซีฟในอวกาศ ซึ่งจะยิ่งสำคัญมากขึ้นเมื่อมนุษย์ต้องอยู่บนดวงจันทร์หรือภารกิจอวกาศลึกเป็นเวลานานในอนาคต