Wikimedia เตือนคำตัดสินคดีลิขสิทธิ์ AI ที่เข้มไปทางใดทางหนึ่งอาจกระทบเว็บเปิดทั้งระบบ

Wikimedia Foundation ผู้ดูแล Wikipedia ยื่นเอกสาร amicus brief เมื่อวันศุกร์ในคดีที่สำนักพิมพ์อย่าง The New York Times ฟ้อง OpenAI และ Microsoft เรื่องลิขสิทธิ์ โดยบอกว่าไม่ได้เข้าข้างฝ่ายใด แต่กังวลว่าทั้งสองฝ่ายผลักดันให้ศาลตีความหลักการ fair use แบบง่ายเกินไปและกว้างเกินไป

เหตุผลที่ Wikimedia ต้องออกมาพูดเรื่องนี้ เพราะคำตัดสินนี้กระทบ Wikipedia ตรงๆ เว็บของ Wikimedia เป็นแหล่งข้อมูลสำคัญอันดับต้นๆ ที่ AI ใช้เทรนโมเดล แต่ในขณะเดียวกันแชตบอตอย่าง ChatGPT ก็ดึงผู้ใช้ออกไปจาก Wikipedia ทำให้ชุมชนที่ดูแลเว็บเสียหาย

Wikimedia มองว่าบริการเหล่านี้ยังละเมิดลิขสิทธิ์ด้วย เพราะนำเนื้อหาที่อยู่ภายใต้สัญญาอนุญาต Creative Commons ไปใช้โดยไม่ทำตามเงื่อนไขของสัญญา แต่ก็ยอมรับว่า LLM มีประโยชน์กับ Wikipedia เองเหมือนกัน เช่น ช่วยบรรณาธิการต่อต้านการก่อกวนบทความ ตรวจจับการละเมิดลิขสิทธิ์ และหาบทความที่ต้องปรับปรุง

ข้อเสนอของ Wikimedia คือแบ่งเป็นสองกรณี การดึงข้อมูลจากเว็บไปเทรนโมเดลล่วงหน้าโดยไม่มีสัญญาอนุญาต ควรถือเป็น fair use ถ้าผลลัพธ์ที่ได้ ใหม่และแตกต่างจากต้นฉบับ แต่ถ้าโมเดลดึงเนื้อหาต้นฉบับมาตอบคำถามผู้ใช้โดยตรงจนแทนที่การเข้าไปอ่านต้นฉบับ แบบนี้ต้องขอสัญญาอนุญาตก่อน

คำตัดสินที่ไม่ใช้หลัก fair use อย่างรอบคอบ อาจเป็นภัยต่อความยั่งยืนของความรู้เสรี และสกัดกั้นการพัฒนาเทคโนโลยีโอเพนซอร์ส ซึ่งท้ายที่สุดกระทบการเข้าถึงข้อมูลของทุกคนทั้งสองทาง

ฝ่าย OpenAI บอกว่าการที่โมเดลคายข้อความซ้ำต้นฉบับเป็นเรื่องเกิดได้ยาก ส่วน Microsoft อ้างผลวิเคราะห์จากผู้เชี่ยวชาญว่า Copilot แทบไม่เคยคัดลอกประโยคเต็มจากข่าวที่ใช้อ้างอิง ด้าน Wikimedia CEO Bernadette Meehan บอกว่าการขยายการเข้าถึงความรู้ผ่าน AI เป็นเป้าหมายที่ดี แต่ต้องเคารพคนและชุมชนที่สร้างความรู้เหล่านั้นขึ้นมาด้วย