นักวิจัยใช้วิธีใหม่ตรวจซ้ำภาพหลุมดำ M87 ปี 2019 ยืนยันวงแหวนยังแม่นยำ

จำภาพหลุมดำภาพแรกของโลกที่ Event Horizon Telescope (EHT) เผยเมื่อวันที่ 10 เมษายน 2019 ได้ไหมครับ ภาพวงแหวนของหลุมดำใจกลางกาแล็กซี M87 ที่อยู่ห่างออกไปราว 55 ล้านปีแสง ตอนนั้นดังไปทั่วโลก แต่หลังจากนั้นนักวิทยาศาสตร์บางกลุ่มก็เริ่มถกเถียงว่ารายละเอียดและโครงสร้างของวงแหวนในภาพต้นฉบับแม่นยำแค่ไหน

ล่าสุดมีงานวิจัยใหม่ตีพิมพ์ใน Nature ใช้เทคนิคใหม่เจาะข้อมูลดิบชุดเดิมของ EHT อีกครั้ง ผลออกมาคือยืนยันว่าภาพต้นฉบับถูกต้อง แต่ก็ให้มุมมองใหม่เกี่ยวกับโครงสร้างวงแหวนด้วย

เรื่องนี้น่าสนใจเพราะทีมวิจัยพัฒนาวิธีประมวลผลข้อมูลแบบใหม่เรียกว่า closure invariants ซึ่งรวมข้อมูลจากกล้องโทรทรรศน์สามตัวพร้อมกัน แทนการจับคู่สองตัวแบบวิธีเดิม ช่วยลดความผิดพลาดจากบรรยากาศโลกและตัวเครื่องมือได้ดีขึ้น

จากนั้นทีมสร้างโมเดล machine learning ชื่อ GenDIReCT เพื่อสร้างภาพจากข้อมูลนี้ จุดเด่นคือพวกเขาฝึกโมเดลด้วยภาพแมว หมา และรถยนต์ทั่วไป ไม่ใช่ภาพหลุมดำ เพื่อให้มันไม่มีอคติว่าหลุมดำควรหน้าตาเป็นยังไง ก่อนนำไปทดสอบกับกาแล็กซีอื่นอย่าง Centaurus A จนมั่นใจในความแม่นยำ

วันที่ 4 ธันวาคม 2025 ทีมถึงปล่อยให้โมเดลที่ผ่านการตรวจสอบแล้วลองดูข้อมูลของ M87 จริงๆ ผลคือได้วงแหวนที่สอดคล้องกับหลุมดำมวลราว 6,500 ล้านเท่าของดวงอาทิตย์ ที่มองในมุมเกือบตรงหน้าเหมือนมองลงไปในตาของพายุเฮอริเคน ขนาดและทิศทางของวงแหวนตรงกับภาพต้นฉบับของ EHT แม้รายละเอียดความกว้างและความสว่างบางจุดจะต่างกันบ้าง

ทีมยังทำวิธีสถิติแบบดั้งเดิมอีกชุดมาตรวจซ้ำ ก็ได้ผลตรงกัน ทำให้มั่นใจว่าไม่ใช่เพราะ AI บังเอิญเดาถูก และนักวิจัยมองว่าเทคนิคนี้อาจเอาไปใช้กับงานอื่นที่ต้องรวมข้อมูลจากหลายเซนเซอร์เพื่อสร้างภาพของสิ่งที่ไม่รู้จัก เช่น การถ่ายภาพทางการแพทย์หรือการทำแผนที่แผ่นดินไหวได้ด้วย